home

ΨΗΦΙΑΚΗ ΚΡΗΤΗ : ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΤΛΑΝΤΑΣ ΚΡΗΤΗΣ - ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ
Δείτε τη θέση στο Ψηφιακό Χάρτη
Πληροφορίες Θέσης

ΓΕΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ:

Φαλάσαρνα

ΤΟΠΩΝΥΜΙΟ:

ΦΑΛΑΣΑΡΝΑ - ΠΟΛΗ

ΕΓΓΥΤΕΡΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ :

Φαλάσαρνα

ΝΟΜΟΣ:

Ν.ΧΑΝΙΩΝ

ΔΗΜΟΣ :

ΔΗΜΟΣ ΚΙΣΣΑΜΟΥ

ΕΠΑΡΧΙΑ :

Κισσάμου
Κατάσταση - Προστασία Θέσης

ΚΗΡΥΓΜΕΝΗ ΘΕΣΗ :

ΖΩΝΗ Α :

ΖΩΝΗ Β :

ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ :

Καλά διατηρημένη

ΠΕΡΙΦΡΑΞΗ ΘΕΣΗΣ :

-
Φ.Ε.Κ - Υπουργικές Αποφάσεις
Φ.Ε.Κ.Υπουργικές Αποφάσεις
1. 1242/B/16.10.1973 (3) ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α/Φ31/36852/2942
2. 23/Β/17.1.1995 (1) ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ25/61214/3228/20-12-1994/17-1-1995
Χρονική Φάση Χρήσης
ΧρονολόγησηΚύριο ΤοπωνύμιοΔευτερεύουσες Ονομασίες Τεκμηρίωση ΧρονολόγησηςΚατηγορίαΤεκμηρίωση Κατηγορίας
1. Κλασική Φαλάσαρνα Βέβαιη
Λιμενική Εγκατάσταση
Βέβαιη
2. Ελληνιστική Βέβαιη
Λιμενική Εγκατάσταση
Νεκροταφείο
Πύργος
Βέβαιη
Βέβαιη
Βέβαιη
3. Ρωμαϊκή Φαλάσαρνα Βέβαιη
Λιμενική Εγκατάσταση
Πύργος
Βέβαιη
Βέβαιη
Ανασκαφική Έρευνα
Είδος ΑνασκαφήςΑνασκαφέας/είςΠερίοδος Ανασκαφής
1. συστηματική ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Ε. 1986 - 1987
2. συστηματική ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Ε. , FROST F. 1988 -
Γεωφυσική έρευνα
Ερευνητής/έςΦορέας ΊδρυμαΈναρξη ΈρευναςΟλοκλήρωση ΈρευναςΕίδος Γεωφυσικής Έρευνας
1. PAPAMARINOPOULOS STAVROS UNIVERSITY OF PATRA 1987 1987
ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ
2. STAMOU T 1987 1987
ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ
Σχετιζόμενη Βιβλιογραφία Γεωφυσικής Έρευνας
1. PAPAMARINOPOULOS ST., STAMOU T., "Geophysical studies on west Crete and the detection of a harbour insland at Falasarna", Marinos P. G., Koukis G. C., The Engineering Geology of Ancient Works, Monuments and Historical Sites- Preservation and Protection, Athens, , , 1079-1084
Σημερινό Περιβάλλον
ΧαρακτηριστικόΣχόλια
1.ΑΙΓΙΑΛΟΣ

Γενικά σχόλια Αρχαιολογικού Χώρου
Ελληνιστική πόλη-λιμάνι που βρίσκεται στο ακραίο βορειοδυτικό ακρωτήριο της Κρήτης. Αναφέρεται στους Περίπλους των αρχαίων γεωγράφων (Σκύλαξ 47. Διονύσιος Καλλιφώντις 118-122. Σταδιασμός 336). Μαζί με την αρχαία Κυδωνία φαίνεται ότι αποτελούσαν τις μοναδικές πόλεις στην Κρήτη οι οποίες είχαν 'κλειστούς' λιμένες'. Ο όρος σχετίζεται με τους πολεμικούς λιμένες της Κλασικής και Ελληνιστικής περιόδου. οι οποίοι προστατεύονταν από τα τείχη της πόλης, αφού οι λιμενοβραχίονες αποτελούσαν στην πραγματικότητα προεκτάσεις των οχυρώσεων της πόλης. Ο λιμένας της Φαλάσαρνας συγκαταλέγεται ανάμεσα στους κλειστούς λιμένες. αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζει ιδιαιτερότητα. γιατί μοιάζει με τους κώθωνες των Φοινίκων της Δυτικής Μεσογείου. Οι κώθωνες ανήκουν στην κατηγορία των τεχνητών σκαμμένων λιμένων οι οποίοι συνδέονται με τη θάλασσα με ένα κανάλι. ενώ παράλληλα προστατεύονται από τα τείχη της πόλης αλλά βρίσκονται έξω από αυτά. Οι λιμενικές εγκαταστάσεις της Φαλάσαρνας. αποτελούν μεν ένα ενιαίο σύνολο με τις οχυρώσεις της αρχαίας πόλης. αλλά η λιμενολεκάνη και το κανάλι φαίνονται να είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου τεχνητά.
Το εντυπωσιακό μέγεθος. αλλά και η έκταση της οχύρωσης γύρω από το λιμάνι έχουν σταθεί αφορμή να επικρατήσει η άποψη ότι το λιμάνι της Φαλάσαρνας αποτελούσε καταφύγιο πειρατών στη διάρκεια της Ελληνιστικής περιόδου. Παράλληλα. οι ανασκαφείς έχουν υποστηρίξει ότι η θέση τέθηκε εκτός λειτουργίας από τον Μέτελλο Κρητικό στη διάρκεια της εκστρατείας του το 68-66 π.Χ. Ενδιαφέρουσα είναι η διαπίστωση ότι η ακτογραμμή στο σημείο αυτό έχει ανυψωθεί κατά 6-9 μέτρα από το σύγχρονο επίπεδο της θάλασσας εξαιτίας μιας τεράστιας τεκτονικής μετακίνησης.
Επίσης, στο χώρο της Ακρόπολης της αρχαίας Φαλάσαρνας, στην κορυφή του λόφου που δεσπόζει του αρχαίου λιμανιού, έχουν αποκαλυφθεί οικοδομικά λείψανα ναών, δημόσιων κτιρίων και δεξαμενών, ενώ το νεκροταφείο της αρχαίας πόλης εκτεινόταν στα ανατολικά του λιμανιού.

Περιγραφή Θέσης
Ελληνιστική πόλη-λιμάνι που βρίσκεται στο ακραίο βορειοδυτικό ακρωτήριο της Κρήτης. Αναφέρεται στους Περίπλους των αρχαίων γεωγράφων (Σκύλαξ 47. Διονύσιος Καλλιφώντις 118-122. Σταδιασμός 336). Μαζί με την αρχαία Κυδωνία φαίνεται ότι αποτελούσαν τις μοναδικές πόλεις στην Κρήτη οι οποίες είχαν 'κλειστούς' λιμένες'. Ο όρος σχετίζεται με τους πολεμικούς λιμένες της Κλασικής και Ελληνιστικής περιόδου. οι οποίοι προστατεύονταν από τα τείχη της πόλης, αφού οι λιμενοβραχίονες αποτελούσαν στην πραγματικότητα προεκτάσεις των οχυρώσεων της πόλης. Ο λιμένας της Φαλάσαρνας συγκαταλέγεται ανάμεσα στους κλειστούς λιμένες. αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζει ιδιαιτερότητα. γιατί μοιάζει με τους κώθωνες των Φοινίκων της Δυτικής Μεσογείου. Οι κώθωνες ανήκουν στην κατηγορία των τεχνητών σκαμμένων λιμένων οι οποίοι συνδέονται με τη θάλασσα με ένα κανάλι. ενώ παράλληλα προστατεύονται από τα τείχη της πόλης αλλά βρίσκονται έξω από αυτά. Οι λιμενικές εγκαταστάσεις της Φαλάσαρνας. αποτελούν μεν ένα ενιαίο σύνολο με τις οχυρώσεις της αρχαίας πόλης. αλλά η λιμενολεκάνη και το κανάλι φαίνονται να είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου τεχνητά.

Το εντυπωσιακό μέγεθος. αλλά και η έκταση της οχύρωσης γύρω από το λιμάνι έχουν σταθεί αφορμή να επικρατήσει η άποψη ότι το λιμάνι της Φαλάσαρνας αποτελούσε καταφύγιο πειρατών στη διάρκεια της Ελληνιστικής περιόδου. Παράλληλα. οι ανασκαφείς έχουν υποστηρίξει ότι η θέση τέθηκε εκτός λειτουργίας από τον Μέτελλο Κρητικό στη διάρκεια της εκστρατείας του το 68-66 π.Χ. Ενδιαφέρουσα είναι η διαπίστωση ότι η ακτογραμμή στο σημείο αυτό έχει ανυψωθεί κατά 6-9 μέτρα από το σύγχρονο επίπεδο της θάλασσας εξαιτίας μιας τεράστιας τεκτονικής μετακίνησης.

Η ανασκαφική έρευνα της θέσης ξεκίνησε από την αρχαιολόγο Ε. Χατζηδάκη το 1986 και συνεχίστηκε έως το καλοκαίρι του 1987. Από το 1988 και για τα επόμενα 3 χρόνια, οι ανασκαφικές εργασίες συνέχισαν με τη μορφή συνεργασίας μεταξύ της Δρ. Χατζηδάκη (ΕΠΚΑ Δ. Κρήτης) και του καθηγητή Frank Frost (Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. Σάντα Μπάρμπαρα). Μέρος της οχύρωσης γύρω από το λιμάνι αποτελούν 4 ή 5 οχυρωματικοί πύργοι. από τους οποίους αποκαλύφθηκαν 2.

Ο πύργος, που βρίσκεται στο ΝΑ άκρο. σώζεται σε ύψος 4.5μ. και έχει συνολικό πλάτος 9μ. Το σχήμα του είναι στρογγυλό και χωρίζεται εσωτερικά σε τέσσερα τεταρτημόρια από δύο τοίχους πάχους 0.70μ. Οι τοίχοι αυτοί, μαζί με τη λατύπη που ήταν γεμισμένοι, χρησιμοποιήθηκαν για τη στατικότητα του πύργου. έτσι ώστε το οχυρό να παραμένει στη θέση του μετά από εχθρική επίθεση ή από σεισμική δόνηση. Στην εξωτερική του πλευρά ο πύργος φέρει διακόσμηση από ένα ανάγλυφο κυμάτιο και οι τοίχοι του είναι κατασκευασμένοι από ψαμμίτη με ισοδομικό τρόπο και με λεία όψη. χαρακτηριστική της εποχής μετά το 350 π.Χ. Στο χώρο αυτού του πύργου βρέθηκε μια στέρνα χτισμένη πάνω από το έδαφος και ενσωματωμένη στο εσωτερικό του οχυρωματικού πύργου. Άξιο προσοχής είναι το γεγονός ότι το εσωτερικό της στέρνας διατηρεί μαύρη βαφή. Πιθανόν μια δευτερεύουσα χρήση της στέρνας ήταν ο επανεφοδιασμός των κουρσάρων της Φαλάσαρνας με φρέσκο πόσιμο νερό.

Ο βόρειος πύργος χτίστηκε με βεβαιότητα στη διάρκεια του 4ου αιώνα. τα σημερινά λείψανα ωστόσο αποτελούν μέρος μιας ανακατασκευής των ύστερων ελληνιστικών χρόνων. Το πλήθος των Μεγαρικών σκύφων του 3ου και 2ου αιώνα που συνελέγησαν από το εξωτερικό του πύργου προς την πλευρά του λιμανιού ενισχύει αυτή την άποψη και είναι σύμφωνο με την υπόθεση ότι η Φαλάσαρνα καταστράφηκε στη διάρκεια της Ρωμαϊκής κατάργησης της κρητικής πειρατείας από τον Μέτελλο Κρητικό.

Στο λιβάδι που βρίσκεται στα βόρεια του νότιου οχυρωματικού πύργου αποκαλύφθηκε ένας μακρύς καλοκτισμένος τοίχος που προκάλεσε την υποψία για την ύπαρξη ενός δευτερεύοντος λιμανιού. εφόσον άλλωστε ο χώρος μεταξύ του τοίχου και των παρυφών της πλαγιάς της ακρόπολης μετά βίας θα επέτρεπαν σε ένα πλοίο να ελιχθεί κατάλληλα. Παρ' όλα αυτά. στην αρχαιότητα ο χώρος αποτελούσε ένα είδος λιμνοθάλασσας και τα θεμέλια του τοίχου θα βρίσκονταν κάτω από το νερό. Επίσης. την ίδια χρονική περίοδο η περιοχή στα ανατολικά του τοίχου φαίνεται να είχε πληρωθεί με χαλάσματα.

Φωτογραφίες Αρχαιολογικής θέσης
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΧΩΡΟΥ

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή
ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΑΓΡΑΜΑΤΑ

περιγραφή

περιγραφή

Βιβλιογραφία Αρχαιολογικής Θέσης
1.HADJIDAKI E., "Phalasarna", MYERS J.W., MYERS E.E., GADOGAN G., The Aerial Atlas of Ancient Crete, Berkeley, University of California Press, 1992, 244 - 247
2.ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗ-ΒΛΑΖΑΚΗ Μ., Ο Νομός Χανίων μέσα από τα μνημεία του. Από τα προϊστορικά χρόνια έως τη Ρωμαιοκρατία, μετ. 960-214-164-6, Αθήνα, ΤΑΠΑ, 2000
3.ΦΑΡΑΚΛΑΣ Ν., ΚΑΤΑΚΗ Ε., ΚΟΣΣΥΒΑ Α., ΞΙΦΑΡΑΣ Ν., ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ΕΜ., ΤΑΣΟΥΛΑΣ Γ., ΤΣΑΤΣΑΚΗ Ν., ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΙΩΤΗ Μ., Οι Επικράτειες των Αρχαίων Πόλεων της Κρήτης, Ρέθυμνο, 1998
4.PAPAMARINOPOULOS ST., STAMOU T., "Geophysical studies on west Crete and the detection of a harbour insland at Falasarna ", Marinos P. G., Koukis G. C., The Engineering Geology of Ancient Works, Monuments and Historical Sites- Preservation and Protection, Athens, , , 1079-1084
5.ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Ε., "Ανασκαφικές εργασίες, Νομός Χανίων", ΑΔ Β2 Χρονικά, 42 (1987), 566-567
6.FROST F., HATJIDAKI E., "Excavations at the harbour of Phalasarna in Crete: the 1988 season", Hesperia, Vol. 59, No. 3 (1990), 513 - 527
7.ΚΑΜΗΛΑΚΗΣ Λ., "Φαλάσαρνα", Κρητική Εστία, 96 (1960), 12
8.ΚΑΜΗΛΑΚΗΣ Λ., "Φαλάσαρνα", Κρητική Εστία, 97 - Ιούλιος 1960 ((ΙΒ') 1960), 65
9.ΧΑΡΟΥΛΗΣ Ε., "Φαλάσαρνα - Φαλασάρνη", Κρητική Εστία, 103 - Ιανουάριος 1961 ((ΙΒ') 1961), 295 - 296
10.ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Ε., "Ανασκαφικές εργασίες, Νομός Χανίων", ΑΔ Β2 Χρονικά, 43 (1988), 554-555
11.FROST F. J., ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Ε., "Νομός Χανίων. Φαλάσαρνα", ΑΔ Β2 Χρονικά, 43 (1988), 559-560
12.FROST F., "Νομός Χανίων. Φαλάσαρνα", ΑΔ Β2 Χρονικά, 44 (1989), 460
13.DAUX G., "Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1960", BCH, 85 (1961), 896
14.ΤΖΕΔΑΚΙΣ Γ., "Αρχαιότητες και Μνημεία Δυτικής Κρήτης, Ανασκαφή Φαλασάρνης", ΑΔ Β2 Χρονικά, 24 (1969), 433-434
15.ΑΝΤΟΥΡΑΚΗΣ Γ. Β., "Φαλάσαρνα", Κρητική Εστία, 182 (1968), 215-217, 240
16.TOUCHAIS G., "Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1986", BCH, 111 (1987), 579
17.TOUCHAIS G., "Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1987", BCH, 112 (1988), 690-692
18.PARIENTE A., "Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1989", BCH, 114 (1990), 837
19.PARIENTE A., "Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1990", BCH, 115 (1991), 946
20.PARIENTE A., "Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1993", BCH, 118 (1994), 842
21.ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Ε., "Αρχαιολογικές Ειδήσεις 1987, 1. Προίστορικές και Κλασικές Αρχαιότητες, Ν. Χανίων-Επαρχία Κισσάμου, Φαλάσαρνα", Κρητική Εστία, ΠΕΡΙΟΔΟΣ Δ'-ΤΟΜΟΣ 2 (1988), 287-290
22.TOUCHAIS G., "Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1995", BCH, 120 C (1996), 1348
23.ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Ε., FROST FR., "Αρχαιολογικές Ειδήσεις 1988, 1. Προϊστορικές και Κλασικές Αρχαιότητες, Νομός Χανίων, Επαρχία Κισσάμου, Φαλάσαρνα", Κρητική Εστία, ΠΕΡΙΟΔΟΣ Δ'-ΤΟΜΟΣ 3 (1989-90), 256-261
24.ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Ε., "Αρχαιολογικές Ειδήσεις 1992-94, Νομός Χανίων, Επαρχία Κισσάμου, Φαλάσαρνα", Κρητική Εστία, ΠΕΡΙΟΔΟΣ Δ'-ΤΟΜΟΣ 5 (1994-96), 230-236
25.FOWLER H., "Archaeological News, Crete, Italian Discoveries", AJA, 4 (1900), 490
26.HADJIDAKI E., "Preliminary Report of Excavations at the Harbor of Phalasarna in West Crete", AJA, 4 (1988), 463-479
κοινωνια τησ πληροφοριας Greek flag Europe flag