home

ΨΗΦΙΑΚΗ ΚΡΗΤΗ : ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΤΛΑΝΤΑΣ ΚΡΗΤΗΣ - ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ
Δείτε τη θέση στο Ψηφιακό Χάρτη
Πληροφορίες Θέσης

ΓΕΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ:

Ρέθυμνο (Ρίθυμνα)

ΤΟΠΩΝΥΜΙΟ:

ΦΟΡΤΕΤΖΑ

ΕΓΓΥΤΕΡΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ :

Ρέθυμνο

ΝΟΜΟΣ:

Ν.ΡΕΘΥΜΝΗΣ

ΔΗΜΟΣ :

ΔΗΜΟΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

ΕΠΑΡΧΙΑ :

Ρεθύμνης
Κατάσταση - Προστασία Θέσης

ΚΗΡΥΓΜΕΝΗ ΘΕΣΗ :

-

ΖΩΝΗ Α :

-

ΖΩΝΗ Β :

-

ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ :

-

ΠΕΡΙΦΡΑΞΗ ΘΕΣΗΣ :

-
Χρονική Φάση Χρήσης
ΧρονολόγησηΚύριο ΤοπωνύμιοΔευτερεύουσες Ονομασίες Τεκμηρίωση ΧρονολόγησηςΚατηγορίαΤεκμηρίωση Κατηγορίας
1. Νεολιθική Βέβαιη
Όστρακα
Βέβαιη
2. Αρχαϊκή Βέβαιη
Όστρακα
Βέβαιη
3. Κλασική Ρίθυμνα Βέβαιη
Όστρακα
Βέβαιη
4. Ελληνιστική Ρίθυμνα Βέβαιη
Πόλη
Λιμενική Εγκατάσταση
Βέβαιη
Βέβαιη
5. Ενετική Βέβαιη
Φρούριο / Κάστρο
Βέβαιη

Γενικά σχόλια Αρχαιολογικού Χώρου
Στη θέση της σύγχρονης πόλης του Ρεθύμνου εντοπίζονται τα κατάλοιπα της αρχαίας πόλης Ρίθυμνας. Η ύπαρξη της πόλης παραδίδεται από την αρχαία γραμματεία και επιβεβαιώνεται από επιγραφικές και νομισματικές μαρτυρίες. Η πόλη άκμασε κατά την κλασική περίοδο. Ενδείξεις για την πρώτη χρήση του χώρου υπάρχουν από την ΥΜ ΙΙΙ περίοδο, όπως μαρτυρά λαξευτός τάφος που ανασκάφηκε το 1947 στην περιοχή του Μασταμπά. Ενδείξεις για κατοίκηση στο λόφο της Φορτέτζας υπάρχουν από την αρχαϊκή περίοδο, η πόλη όμως φαίνεται ότι άκμασε κατά τους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους, οπότε και υπήρξε ανεξάρτητη, όπως φανερώνουν τα νομίσματα που έκοβε. Στην περίοδο αυτή χρονολογούνται λαξεύματα που εντοπίστηκαν πάνω στο λόφο της Φορτέτζας, τα οποία ερμηνεύονται ως υπολείμματα σπιτιών, ενώ στη Δ ακτογραμμή διακρίνονται δύο νεώσοικοι λαξευμένοι στο φυσικό βράχο. Κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους, η πόλη επεκτάθηκε και πέραν της Φορτέτζας στο παράλιο τμήμα Α του λόφου, όπως μαρτυρούν οικοδομικά λείψανα κτιρίων που βρέθηκαν σε αυτήν την περιοχή. Κατά τη διάρκεια της Βυζαντινής περιόδου η πόλη φαίνεται πως δεν ήταν παρά ένας μικρός οικισμός. Σημαντική ακμή γνώρισε, ωστόσο, κατά την Ενετική περίοδο, οπότε και έγινε διοικητική πρωτεύουσα της περιοχής.

Περιγραφή Θέσης
Ενδείξεις για κατοίκηση στο λόφο της Φορτέτζας υπάρχουν ήδη από την Αρχαϊκή περίοδο. Η εύρεση κεραμικής της Κλασικής περιόδου επιβεβαιώνει τη συνέχεια της χρήσης του λόφου, στον οποίο τοποθετείται η θέση της αρχαίας πόλης Ρίθυμνας. Οι πρώτες επιγραφικές και νομισματικές μαρτυρίες που παραδίδουν το τοπωνύμιο χρονολογούνται, άλλωστε, στον 4ο αι. π.Χ., ενώ επιγραφές και νομίσματα του 3ου και του 2ου αι. π.Χ. επιβεβαιώνουν την άνεξαρτησία της πόλης κατά την περίοδο αυτή.

Τα πρώτα βέβαια αρχιτεκτονικά κατάλοιπα στο λόφο της Φορτέτζας χρονολογούνται στους Ελληνιστικούς χρόνους. Ανάμεσα στους προμαχώνες του Αγ. Λουκά και του Αγ. Ηλία, έξω από τα τείχη του Ενετικού κάστρου, υπάρχουν λαξεύματα στο φυσικό βράχο, που ερμηνεύονται ως κατάλοιπα οικιών. Λαξεύματα έχουν βρεθεί επίσης έξω από την κύρια πύλη του φρουρίου στα Α (στο μονοπάτι που οδηγεί σε αυτήν), απέναντι και προς Β από τον επιπρομαχώνα του Αγ. Λουκά, και τέλος στην αιχμή της Αγ. Ιουστίνης. Σωστική ανασκαφή στην πλατεία που ανοίγεται Α του επιπρομαχώνα του Αγ. Λουκά έφερε στο φως τμήματα μεγάλης οικίας, της οποίας το στρώμα καταστροφής σφράγισε τα δάπεδα του 3ου-2ου αι. π.Χ. Η οικία που αποκαλύφθηκε με την ανασκαφή παρουσιάζει σημαντικές κατασκευαστικές ομοιότητες με τα λαξεύματα: και σε αυτήν ο φυσικός βράχος έχει λαξευθεί για να χρησιμοποιηθεί ως κρηπίδα των τοίχων. Κρίνοντας από τη διασπορά των λαξευμάτων, φαίνεται ότι κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους ήταν κατοικημένος όλος ο λόφος της Φορτέτζας.

Ο οικισμός αυτός είχε άμεση σχέση με τη θάλασσα. Στη Δ ακτή της Φορτέτζας έχουν εντοπιστεί ίχνη από δύο διπλούς νεώσηκους λαξευμένους στο φυσικό βράχο, οι οποίοι δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς. Ο ένας έχει κατεύθυνση Α-Δ και ο άλλος Β-Ν. Τμήμα τους έχει καταβυθιστεί, ενώ ο δυτικότερος καλύπτεται εν μέρει από το σύγχρονο δρόμο.

Λίγα νεολιθικά όστρακα έχουν εντοπιστεί στις παρυφές του υψώματος της Φορτέτζας, στον περιφερειακό δρόμο.

Κατά τις τελευταιές δεκαετίες της κυριαρχίας των Βενετών στην πόλη, οικοδομήθηκε το φρούριο της Φορτέτζας.
Οι πρώτες σκέψεις για κατασκευή φρουρίου στο λόφο έγιναν το 1555, χρονολογία απο την οποία προέρχεται το παλαιότερο σχέδιο που αφορά τη Φορτέτζα του μηχανικού Agostin Castello. Η επιδρομή των Τούρκων το 1571 και η καταστροφή της πόλης, έκανε επιτακτική την ανάγκη για νέα οχυρωματικά έργα, αφού το χερσαίο τείχος, που ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1540, δεν παρείχε την αναγκαία ασφάλεια.
Μετά απο συνεννοήσεις σχεδόν δυο χρόνων ανάμεσα στη Βενετία και των αντιπροσωπειών του Ρεθύμνου, στις 13 Σεπτεμβρίου του] 1573 θεμελιώθηκε η Φορτέτζα πάνω στο λόφο του Παλαιοκάστρου, απο τον Ρέκτορα της πόλεως Alvise Lando. Το φρούριο έγινε πάνω σε σχέδιο του ιταλού μηχανικού Sforza Pallavicini αν και τροποποιήθηκε ελαφρά κατά τη διάρκεια της αποπεράτωσής του. Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν περίπου το 1580. Στο φρούριο εγκαταστάθηκε μόνο η βενετική φρουρά καθώς μετά την ολοκλήρωσει των δημόσιων κτηρίων δεν υπήρχε χώρος αρκετός για ιδιωτικές κατοικίες.
Ο περίβολος της Φορτέτζας διατηρήθηκε σε πολύ καλή κατάσταση μέχρι και σήμερα. Η χάραξη του δεν αλλοιώθηκε κατά τη διάρκεια της ιστορίας του και παρέμεινε η ίδια με εκείνη της βενετοκρατίας. Το συνολικό μήκους του φτάνει τα 1307μ. [και περιλαμβάνει τέσσερεις ήμιπρομαχωνες (Santa Maria ή του Αγίου Παύλου, του Αγίου Ηλία, του Αγίου Λουκά, S.Salvatore ή του Αγίου Νικολάου) και τρεις προεξοχές (του Αγίου Πνεύματος, της Αγίας Ιουστίνης και του Αγίου Θεοδώρου ή του Άγιου Σώζοντος). Για την ολοκλήρωση του χρειάστηκαν αγγαρείες κατοίκων όλου του νομού. Η αρκετά ψηλή κεντρική πύλη βρίσκεται στα ανατολικά ανάμεσα στους προμαχώνες του Αγίου Λουκά και του Αγίου Νικολάου. Μέσα στα όρια του περιβόλου βρισκόταν η κατοικία των Συμβούλων, η κατοικία του Ρέκτορα, οι φυλακές, ο καθεδρικός ναός του Αγίου Νικολάου (ο οποίος μετατράπηκε το 1648 σε τζαμί με την προσθήκη του θόλου απο τον Ιμπραήμ Χαν), εκκλησίες (της Αγίας Αικατερίνης, του Αγίου Θεοδώρου Τριχινά), το επισκοπικό μέγαρο, οι πυριτιδαποθήκες, δεξαμενές και αποθήκες πυροβολικού.
Μετά την κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους, το 1646 η Φορτέτζα δεν υπέστη σημαντικές αλλαγές. Όμως αυξήθηκαν οι κατοικίες που χτίστηκαν μέσα στο φρούριο και στις αρχές του 20ου αιώνα σχεδόν όλη η επιφάνεια της Φορτέτζας ήταν οικοδομημένη. Σταδιακά οι κάτοικοι μεταφέρθηκαν έξω απο τα τείχη και τα οικοδομήματα κατεδαφίστηκαν, για να πάρει το φρούριο τη μορφή που έχει σήμερα. Η τελευταία φορά που χρησιμοποιήθηκε το φρούριο ως οχυρό ήταν την περίοδο της γερμανικής κατοχής όταν εγκαταστάθηκαν πολυβολεία στο εσωτερικό του.

Για την οθωμανική φάση του χώρου βλ. http://digitalcrete.ims.forth.gr/tourkology_monuments_display.php?id=394

Φωτογραφίες Αρχαιολογικής θέσης
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΧΩΡΟΥ

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

περιγραφή

Βιβλιογραφία Αρχαιολογικής Θέσης
1.SANDERS I., Roman Crete: An Archaeological Survey and Gazetteer of Late Hellenistic, Roman and Early Byzantine Crete, Warminster, 1982
2.ΚΑΡΑΜΑΛΙΚΗ, Ν., Κατοίκηση στην Ευρύτερη Περιοχή του Ρεθύμνου από τα Νεολιθικά Χρόνια μέχρι τη Ρωμαιοκρατία: Ερμηνευτική Προσέγγιση μέσω Γεωγραφικού Συστήματος Πληροφοριών, Ρέθυμνο, 2005
κοινωνια τησ πληροφοριας Greek flag Europe flag