home

ΨΗΦΙΑΚΗ ΚΡΗΤΗ - ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΩΝ ΟΘΩΜΑΝΩΝ -ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ MNHMEIA

ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΩΝ ΟΘΩΜΑΝΩΝ - ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ MNHMEIA

ΟΝΟΜΑΣΙΑ:

Τζαμί του Βελί Πασά στο Ρέθυμνο

ΑΛΛΕΣ ΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝΕΣ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ:

ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ: Τζαμί Βελί Πασά (Τζαμί Μασταμπά)

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ: Μασταμπάς Ρεθύμνου.

ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Σωζόμενο

ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΚΤΙΡΙΟΥ:

                ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ

               ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ

17ος ΑΙ.

18ος ΑΙ.

19ος ΑΙ.


Φωτογραφίες
Τζαμί του Βελί Πασά στο Ρέθυμνο
















ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Σύμφωνα με μία άποψη, το τζαμί του Βελί Πασά οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια του καθολικού ναού του Αγίου Ονουφρίου (Μαλαγάρη-Στρατιδάκης, Ρέθυμνο, 33-34). Ο Εβλιά Τσελεμπί, που αναφέρει το τζαμί του Βελί Πασά μεταξύ των τζαμιών του Ρεθύμνου (1669), θεωρεί ότι όλα τα τζαμιά της πόλης ιδρύθηκαν με τη μετατροπή εκκλησιών (Evliya Çelebi, Seyahatname, τ. 8, 177).
Η παλαιότερη αναφορά του τζαμιού βρίσκεται σε καταχώριση του έτους 1657 στο κατάστιχο του καδή του Ρεθύμνου (Σταυρινίδης, Μεταφράσεις, Α', 11).
Κατά τον Εβλιά Τσελεμπί, το τζαμί βρισκόταν μέσα στο μουσουλμανικό νεκροταφείο, μπροστά από την Πύλη του Τεκέ(Evliya Çelebi, Seyahatname, τ. 8, 177). Ο τεκές χτίστηκε από τον Βελί Πασά το έτος Εγίρας 1061 (1651) και είναι πολύ πιθανό ότι και το ομώνυμο τζαμί ιδρύθηκε κατά το ίδιο έτος. Σε έγγραφο του 1656 αναφέρεται το τζαμί του τεκέ (Tekke Camii), το οποίο πιθανότατα ταυτίζεται με το τζαμί του Βελί Πασά (Οğuz, Resmo, 324).
Ταυτίζουμε τον ιδρυτή του τζαμιού, Βελί Πασά, με τον Βελί, τον κεχαγιά του Ντελί Χουσεΐν Πασά.
Σύμφωνα με καταχώριση του έτους 1658 στο κατάστιχο του καδή του Ρεθύμνου, στα βακούφια του τζαμιού περιλαμβάνονταν δημευμένες περιουσίες κατοίκων των χωριών Μιξόρρουμα και Λαμπινή (Σταυρινίδης, Μεταφράσεις, Α', 27-28).
Το τζαμί είναι τετραγωνικής κάτοψης, στεγάζεται με έξι μικρούς τρούλους και στη βόρεια πλευρά του επεκτείνεται με προστώο, που φέρει ανοιχτή τοξοστοιχία τριών οξυκόρυφων αψίδων. Το εντυπωσιακό θύρωμα περιλαμβάνει ζωφόρο με ανάγλυφη φυτική διακόσμηση κληματαριάς και δύο ανθέμια στα πλευρικά τρίγωνα και ενδεχομένως να προέρχεται από κάποιο βενετικό κτίριο της πόλης. Ο μιναρές διαθέτει κυκλικό εξώστη και έχει κάλυψη κόλουρης πυραμίδας. Σύμφωνα με επιγραφή στη βορειοδυτική πλευρά του, χρονολογείται στο έτος Εγίρας 1204 (1789/90), γεγονός που τον καθιστά τον παλαιότερο σωζόμενο μιναρέ του Ρεθύμνου. Η επιγραφή αναγράφει τα εξής, σε μεταγραφή και μετάφραση: "maşallah // Hudâya hamd ve şükran içün [...] eyledik ihsân // minare tecdid eyledik ezan virmek içün ve gufrân // sene 1204" "Να μη βασκαθεί! Δόξα και ευγνωμοσύνη στο Κύριο ... κάναμε δωρεά ανακαινίσαμε το μιναρέ για να ακούγεται το εζάνι και για την ελεημοσύνη του Θεού". Στην αυλή του τζαμιού, που περιβάλλεται με τοίχο, στη δυτική πλευρά, σώζονται σήμερα συνεχόμενα οχτώ θολοσκέπαστα κελιά, όπου υποθέτουμε ότι διέμεναν οι σπουδαστές του μεντρεσέ που οι πηγές μας αναφέρουν ότι συνδεόταν με το τζαμί. Στη νοτιοδυτική γωνία υπάρχει ένα διόρωφο μεγάλο κτίσμα, που θεωρείται ότι στο ισόγειο στέγαζε γραφείο και χώρο υποδοχής και στο ανώγειο ξενώνα και βιβλιοθήκη (Μαλάγαρη-Στρατιδάκης, Ρέθυμνο, 33-34). Στα ανατολικά της αυλής βρίσκεται στεγασμένη κρήνη με τρεις κρουνούς.
Ο Τουρνεφόρ αναφέρει ότι υπήρχε στην αυλή του τζαμιού ένα καραβάν σαράι σε καλή κατάσταση. Ενδεχομένως να αναφερόταν σε αυτά τα κελιά (Tournefort, Ταξίδι, 47).
Σύμφωνα με τα δελτία ανταλλαξίμων της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων του νομού Ρεθύμνης που έχουν καταχωρηθεί στη βάση δεδομένων της Ψηφιακής Κρήτης για τους νεότερους χρόνους (α/α 1335), το 1925 το τζαμί, που ανήκε στα ευαγή ιδρύματα (βακούφια) του Ρεθύμνου, περιήλθε στην κυριότητα του ελληνικού δημοσίου. Το τζαμί περιγράφεται τότε ως λιθόκτιστο, μονώροφο και θολοσκεπές, με προαύλιο και μιναρέ στη δεξιά πλευρά, με συνολικό εμβαδόν 177 τ.μ. Η αυλή του τζαμιού, στην οποία υπήρχαν μερικά δέντρα, είχε έκταση 964,33 τ.μ. και στη μέση της υπήρχε δεξαμενή, προφανώς για τον τελετουργικό καθαρμό των πιστών. Μέσα στην αυλή υπήρχαν (α) τα κελλιά, επτά στον αριθμό, λιθόκτιστα, μονώροφα και θολοσκεπή, συνολικής έκτασης 147 τ.μ. (σε μετριώτατη κατάσταση, με δύο σε αρχή κατάρρευσης), (β) διώροφη οικία, λιθοξυλόκτιστη, σε μετριώτατη κατάσταση, με εμβαδόν 120,75 τ.μ. Είχε 5 διαμερίσματα στο ισόγειο, 6 στον πρώτο όροφο και έναν ενιαίο χώρο στο δεύτερο όροφο. Η οικία είχε είσοδο και στο δρόμο προς βορρά, πέρα από την είσοδο στην αυλή του τζαμιού.
Το κτίριο του τζαμιού έχει στερεωθεί σήμερα με την προοπτική να στεγάσει παράρτημα του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Αθήνας.

Βιβλιογραφία
1. KÖPRÜLÜ, ORHAN F., "Usta-zâde Yunus Bey'in meçhul kalmış bir makalesi: 'Bektaşiliğin Girid'de intişarı'", Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 8-9 (1979-1980), 37-86
2. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ, ΜΙΧ. Μ., "Τα τουρκικά προσκυνήματα στο Ρέθεμνος", Προμηθέας Πυρφόρος, 39 (1984), 209-222, 217-218
3. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ, ΜΙΧ. Μ., "Μεταφράσεις τουρκικών επιγραφών στο Ρέθυμνο", Προμηθέας Πυρφόρος, 22 (-), 328, 327
4. OĞUZ, MUSTAFA, Girit (Resmo) Şer'iye Sicil Defterleri (1061-1067), αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Μαρμαρά, Κωνσταντινούπολη, 2002, 324
5. ΣΤΑΥΡΙΝΙΔΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΟΣ Σ., Μεταφράσεις τουρκικών ιστορικών εγγράφων αφορώντων εις την ιστορίαν της Κρήτης, Α': Έγγραφα της περιόδου ετών 1657-1672 (Εγίρας 1067-1082), Ηράκλειο, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, 1976, 11, 101
6. ΤΡΟΥΛΗΣ, ΜΙΧΑΛΗΣ, Ρέθυμνο: ιστορία, περιήγηση, σύγχρονη ζωή, Ρέθυμνο, Mitos, 1998, 108
7. ΚΑΡΑΝΤΖΙΚΟΥ, ΕΛΕΝΗ, ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΩΤΕΙΝΟΥ, Ιεροδικείο Ηρακλείου: Τρίτος Κώδικας (1669/73 - 1750/67), επιμ. Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου, Ηράκλειο, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, 2003, 110-111
8. TOURNEFORT, JOSEPH PITTON DE, Ταξίδι στην Κρήτη και τις νήσους του Αρχιπελάγους 1700-1702: Από το έργο Relation d'un voyage du Levant, μετ. Μάκης Απέργης-Μυρτώ Απέργη, Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2003, 47
9. ΜΑΛΑΓΑΡΗ, Α., Χ. ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗΣ, Ρέθυμνο: Οδηγός για την πόλη και τα περίχωρά της, Αθήνα, Αλκμήνη Μαλαγάρη-Χάρης Στρατιδάκης, 1995 (4η έκδοση), 33-34
10. ΔΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΙΟΡΔΑΝΗΣ Ε., Τα σπίτια του Ρεθέμνου: Συμβολή στη μελέτη της αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής της Κρήτης του 16ου και του 17ου αιώνα, Αθήνα, Υπουργείο Πολιτισμού & Επιστημών, Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεως, 1977, 194-196


κοινωνια τησ πληροφοριας Greek flag Europe flag