home

ΨΗΦΙΑΚΗ ΚΡΗΤΗ - ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ - ΓΛΥΠΤΙΚΗ - ΕΡΓΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ ΤΟΥΣ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΕΝΤΟΙΧΙΣΜΕΝΑ ΣΕ ΔΕΥΤΕΡΗ ΧΡΗΣΗ

ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ - ΓΛΥΠΤΙΚΗ
ΕΡΓΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ ΤΟΥΣ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΕΝΤΟΙΧΙΣΜΕΝΑ ΣΕ ΔΕΥΤΕΡΗ ΧΡΗΣΗ

ΜΝΗΜΕΙΟ:

Λότζια

ONOMA:

Λότζια Ηρακλείου

ΠΟΛΗ/ΧΩΡΙΟ:

Ηράκλειο

ΝΟΜΟΣ:

Ηρακλείου

ΔΗΜΟΣ:

Ηρακλείου

ΘΕΣΗ:

Ιστορικό κέντρο

ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ:

ΚΗΡΥΓΜΕΝΟ ΜΝΗΜΕΙΟ:

-

ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ:

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΗ :

Έφη Μωραϊτάκη

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ :

Η Λότζια του Ηρακλείου ανοικοδομήθηκε στις αρχές του 17ου αιώνα, ενώ Γενικός Προβλεπτής ήταν ο Francesco Morosini, γκρεμίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα και ξαναχτίστηκε αντίγραφό της στα τέλη του 20ού αιώνα.

Πρόκειται για διώροφο κτίσμα, η κάτοψη του οποίου είχε ορθογώνιο σχήμα. Είχε μήκος 28μ. και πλάτος 11μ. Οι τρεις εξωτερικές πλευρές του κτιρίου είχαν κτισθεί με λαξευμένους λίθους. Ολόκληρο το οικοδόμημα στηριζόταν σε βάθρο ελαφρώς επικλινές. Η πρόσοψη της Λότζιας διαμορφωνόταν με επτά τοξωτά ανοίγματα, εκ των οποίων το μεσαίο χρησίμευε ως είσοδος. Τα υπόλοιπα ήταν ανοιχτά, έχοντας μόνο χαμηλό θωράκιο. Τα τόξα του πάνω ορόφου ήταν εναλλάξ ανοικτά και κλειστά με τοιχοποιία. Μεταξύ των τόξων υπήρχαν πεσσοί με δωρικούς κίονες χωρίς ραβδώσεις στο ισόγειο και με ραβδωτούς, ιωνικούς στον πάνω όροφο. Τετράγωνες παραστάδες, ισοδομικά κτισμένες αποτελούσαν τις γωνίες, βορειοδυτική και νοτιοδυτική, του κτιρίου. Κάτω από το επιστήλιο του ισογείου διαρθρωνόταν διάζωμα αποτελούμενο από τρίγλυφα και μετόπες. Οι μετόπες εικόνιζαν τρόπαια και λέοντες του Αγίου Μάρκου.

Ο εσωτερικός (ανατολικός) τοίχος που χώριζε τη Λότζια από την Οπλαποθήκη (Armeria) είχε ένα τόξο στο ισόγειο το οποίο χρησίμευε ως θύρα επικοινωνίας μεταξύ των δύο κτιρίων. Στον πάνω όροφο υπήρχαν πέντε τόξα-θύρες στον ανατολικό τοίχο και μία έκτη στον νότιο τοίχο.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

Η Loggia του Ηρακλείου ήταν αναμφίβολα μεταξύ των πιο αξιόλογων βενετικών κτιρίων στην Κρήτη. Αν και αναγνωρίζονται σ’ αυτό χαρακτηριστικά της τέχνης του Palladio και του Sanmicheli, ο αρχιτέκτονας του κτιρίου παραμένει άγνωστος. Στη διάρκεια του χρόνου, το κτίριο υπέστη διάφορες μεταβολές, όσο και καταστροφές από σεισμούς, ενώ κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα γκρεμίστηκε και ξαναχτίστηκε από την αρχή.

Η Λότζια βρισκόταν ακριβώς στο σημείο που ο εμπορικός δρόμος που ξεκινούσε από το λιμάνι (η Ruga Magistra) συναντούσε την κεντρική πλατεία της πόλης. Απέναντί της υψωνόταν το Δουκικό Μέγαρο και η έδρα της στρατιωτικής διοίκησης (το μέγαρο του Capitano General), ενώ λίγα μέτρα πιο πέρα βρισκόταν η εκκλησία του Αγίου Μάρκου και η μνημειακή κρήνη (Μοροζίνι) που αποπερατώθηκε το 1630. Βρισκόταν δηλαδή, ακριβώς στο εμπορικό και διοικητικό κέντρο της πόλης του Χάνδακα του 17ου αιώνα.

Οι γνώσεις που έχουμε σχετικά με τη Λότζια είναι ελάχιστες. Δεν γνωρίζουμε με σιγουριά ούτε το χρόνο που ξεκίνησε να χτίζεται, αλλά ούτε και το χρόνο αποπεράτωσης της. Γνωρίζουμε ότι κατασκευάστηκε ενώ Γενικός Προνοητής ήταν ο Francesco Morosini, μεταξύ του 1625 και του 1628, πιθανόν όμως το έργο αποπερατώθηκε αρκετά αργότερα. Ένα από τα μάρμαρα κιονόκρανου του ορόφου της νοτιοδυτικής γωνίας, ανήκε σε αναμνηστική πλάκα του 1631, πράγμα του σημαίνει ότι το κιονόκρανο αυτό ήταν μεταγενέστερο του 1631 και συνεπώς ο όροφος δεν είχε ολοκληρωθεί πριν τη χρονιά αυτή.

Επιπλέον, δεν γνωρίζουμε τον αρχιτέκτονα του μνημείου. Έχει προταθεί ο Sanmicheli, ο οποίος έμεινε για λιγότερο από ένα χρόνο στην Κρήτη 90 ολόκληρα χρόνια πριν να χτιστεί η Λότζια, προκειμένου να επιβλέψει τις εργασίες στα τείχη. Είναι γεγονός ότι μορφολογικά το κτίριο ανήκει περισσότερο στον 16ο παρά στον 17ο αιώνα, οπότε ο Gerola υπέθεσε ότι ο Sanmicheli άφησε πιθανόν κάποιο σχέδιο ή μοντέλο το 1539 για τη Λότζια το οποίο χρησιμοποιήθηκε μετά από εννενήντα χρόνια. Άλλα ονόματα που έχουν προταθεί ως αρχιτέκτονες της Λότζιας, ήταν κάποιοι μηχανικοί του Βασιλείου, όπως ο Zorzi Corner, o Raffaele Monanni και ο Francesco Basilicata.

Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, το κτίριο δεν υπέστη αξιοσημείωτες αλλαγές, εκτός του ότι χτίστηκε μεγάλο μέρος της τοξοστοιχίας. Στο σεισμό του 1856 γκρεμίστηκε η νότια πλευρά του πάνω ορόφου και ξαναχτίστηκε χωρίς διακόσμηση. Στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν δηλαδή φωτογράφισε το κτίριο ο Τζερόλα, η Λότζια του Ηρακλείου ήταν ένα από τα ελάχιστα βενετικά δημόσια κτίρια που σωζόταν σε σχετικά καλή κατάσταση και μάλιστα χωρίς να έχει υποστεί ιδιαίτερες μετατροπές. Έγιναν τότε κάποια σχέδια προκειμένου το κτίριο να στεγάσει το αρχαιολογικό μουσείο, που εγκαταλείφτηκαν όμως καθώς διαπιστώθηκε ότι το κτίριο δεν ήταν αρκετά στέρεο. Το 1901 ο μηχανικός F. Berchet, χρησιμοποιώντας σχέδια και φωτογραφίες που του έστειλε ο Gerola πρότεινε την αποκατάσταση του κτιρίου στην αρχική του μορφή. Η υποβολή του σχεδίου αυτού, καθώς και η ανάμιξη του Βενετικού Ινστιτούτου στο ζήτημα προκάλεσε δριμεία πολεμική περί της σκοπιμότητας ή μη της διατήρησής του μνημείου. Η συζήτηση κορυφώθηκε το 1904 όταν υπό την πρόφαση ότι ο πάνω όροφος ήταν επικίνδυνα ετοιμόρροπος, δόθηκε εντολή να κατεδαφισθεί όλος ο πάνω όροφος. Σύμφωνα με την εντολή μάλιστα η κατεδάφιση όφειλε να ολοκληρωθεί μέσα σε 48 ώρες, με αποτέλεσμα να γκρεμίζεται ο όροφος χωρίς την παραμικρή επιμέλεια, ενώ το υλικό που αφαιρέθηκε δεν φυλάχθηκε. Όπως αναφέρει ο Ξανθουδίδης, ο οποίος υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της κατεδάφισης εκείνης «με ευθύνη των δημοσίων υπηρεσιών της Κρητικής Πολιτείας κατερρίπτοντο μετά λύσσης και μανίας πρωτοφανούς, από ύψους 10-15 μέτρων επί του λιθοστρώτου της οδού οι κίονες και τα άλλα αρχιτεκτονικά μέλη και εθρυμματίζοντο, εν τη φοβερά δε ταύτη πτώσει ηκρωτηρίαζον και κατεκερμάτιζον και τα κάλλιστα διατηρούμενα μέρη του ισογείου ορόφου, μάλιστα δε τον στυλοβάτην και τα προέχοντα γείσα, τα οποία και εκολόβωσαν κατά τρόπον οικτρόν.»
Γκρεμίστηκε έτσι το 1904 ο όροφος και 1937 γκρεμίστηκε και το ισόγειο και τη δεκαετία του 1960 άρχισε να ξαναχτίζεται ένα σχεδόν πιστό αντίγραφό της Λότζιας. Το έργο τελείωσε μόλις τη δεκαετία του ΄80. Το 1987 μάλιστα πήρε το βραβείο Europa Nostra, ως ιδιαίτερα επιτυχημένη αναστήλωση.
Δυστυχώς, από το μνημείο που σωζόταν σχεδόν αλώβητο στις αρχές του 20ου αιώνα και του οποίου αντίγραφο είναι σήμερα το δημαρχείο της πόλης του Ηρακλείου δεν σώζεται σχεδόν τίποτα από το γλυπτό διάκοσμο του αρχικού κτίσματος. Από τις 82 μετώπες του διαζώματος σώζονται 19 στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, κάποιες εκ των οποίων φυλάγονται ακαταλογογράφητες στην αποθήκη. Η θεματολογία τους ήταν τρόπαια (όπλα, πανοπλίες αλλά καί πολεμικά μουσικά όργανα) και λέοντες του Αγίου Μάρκου.
Βλ. Βάση Δεδομένων: Βενετική Περίοδος: Γλυπτική στη Βενετική Κρήτη: Κινητά Αντικείμενα.

ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ :

Σοφία Κατόπη

Βιβλιογραφία
GEROLA, Giuseppe, Monumenti Veneti nell' Isola di Creta, III, Βενετία, Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti, 1917 ,σελ. 35-60.
ΣΠΑΝΑΚΗΣ, Στέργιος Γ., Η Λοdζα του Ηρακλείου, (Ανάτυπο από τον Γ’ τόμο του περιοδικού Κρητικαί Σελίδες), Ηράκλειο, [χ.ε.], 1939 ,σελ. 35-60.
ΞΑΝΘΟΥΔΙΔΗΣ, Στέφανος Α., "Ενετική λέσχη εν Κρήτη", Παναθήναια, 9 (1904-1905), 129-132 ,σελ. 35-60.
ΛΑΜΠΡΙΝΟΣ, Κώστας Ε., "Λειτουργίες της Λότζια στη Βενετοκρατούμενη Κρήτη" ,(επιμ. Νικόλαος Μ. Παναγιωτάκης), Άνθη Χαρίτων:Μελετήματα εόρτια συγγραφέντα υπό των υποτρόφων του Ελληνικού Ινστιτούτου της Βενετίας επί τη πεντακοσιετηρίδι από της ιδρύσεως της Ελληνορθοδόξου Κοινότητος Βενετίας, έτι δε επί τη τεσσαρακονταετηρίδι από της ενάρξεως λειτουργίας του Ινστιτούτου, Βενετία, Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας, 1998, 227-243 ,σελ. 35-60.

Φωτογραφίες
Λότζια Ηρακλείου


κοινωνια τησ πληροφοριας Greek flag Europe flag